دلایل افزایش هزینه‌ نظامی جهان و آینده آن
دلایل افزایش هزینه‌ نظامی جهان و آینده آن

بر اساس تازه‌ترین گزارش موسسه تحقیقات صلح بین‌المللی استکهلم موسوم به سیپری هزینه‌ نظامی در جهان در سال ۲۰۱۹ نسبت به ۲۰۱۸، حدود ۳.۶ درصد افزایش یافته است که بیشترین افزایش سالانه از سال ۲۰۱۰ تاکنون است.هزینه ‌های نظامی در سال ۲۰۱۹ میلادی به ۱۹۱۷ میلیارد دلار رسیده است. پنج کشور که بیشترین هزینه نظامی […]

بر اساس تازه‌ترین گزارش موسسه تحقیقات صلح بین‌المللی استکهلم موسوم به سیپری هزینه‌ نظامی در جهان در سال ۲۰۱۹ نسبت به ۲۰۱۸، حدود ۳.۶ درصد افزایش یافته است که بیشترین افزایش سالانه از سال ۲۰۱۰ تاکنون است.هزینه ‌های نظامی در سال ۲۰۱۹ میلادی به ۱۹۱۷ میلیارد دلار رسیده است.
پنج کشور که بیشترین هزینه نظامی را در سال ۲۰۱۹ داشته‌اند و ۶۲ درصد کل هزینه نظامی جهانی را به خود اختصاص داده‌اند شامل ایالات‌متحده آمریکا، چین، هند، روسیه و عربستان سعودی است. روند افزایش خریدهای نظامی در دنیا طی سال ۲۰۱۹ گذشته به چند دلیل مربوط می‌شود؛ یک دلیل آن به فشارهایی که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا به کشورهای حوزه خلیج‌فارس وارد می‌کند مربوط می‌شود، زیرا ترامپ به دنبال آن است که بخشی از پول‌ها و درآمدهای نفتی آن‌ها را کسر کند؛ یعنی کشورهایی که از آمریکا سلاح خریده‌اند بعضاً این سلاح‌ها حتی از حد نیازشان نیز بیشتر است و با تهدیدات، اجبار و تلفن‌های مکرر ترامپ این سلاح‌ها را خریده‌اند. این مسئله در رابطه با عربستان، امارات و قطر خیلی بارز است.
البته اگر خریدهای تسلیحاتی برخی کشورها نسبت به سال‌های‌ قبل افزایش یافته بدین مفهوم نیست که ما شاهد دورنمای جنگ‌طلبی یا افزایش میزان جنگ بین دولت‌ملت‌ها یا کشورها خواهیم بود. بلکه برخی از این خریدها واقعی نیست و بر اساس فشار با هدف کسب درآمد بیشتر از سوی دونالد ترامپ است.

رقابت چین و آمریکا

مسئله دیگر به رقابت بین چین و آمریکا مربوط می‌شود؛ چینی‌ها اگر در دوره‌ روسای جمهور پیشین آمریکا مانند باراک اوباما و جورج بوش پسر تصور می‌کردند که با سکوت و محافظه‌کاری می‌توانند تا حدودی آمریکایی‌ها را آرام کنند تا آن‌ها نیز از فشارهایشان بکاهند و از رقابت با چین با هدف کنار زدن این کشور دست بکشند اکنون در دوره ترامپ متوجه شده‌اند که مبارزه آمریکا با چین یک مبارزه جدی و تمام‌نشدنی است. لذا چینی‌ها به این فکر افتادند که هم ازنظر سیاست خارجی در سطح نظام بین‌الملل به مقابله با آمریکا برخیزند و به دنبال دوستانی برای خود باشند و هم خود را ازلحاظ نظامی تقویت کنند.
درواقع، با رفتارهایی که تاکنون رئیس‌جمهور آمریکا از خود نشان داده چینی‌ها دریافته‌اند که شاید آمریکا در دریای جنوبی چین مزاحمت‌هایی برای این کشور ایجاد کند و آن‌ها نیز ناچار شوند که عکس‌العمل‌هایی از خود نشان دهند.
مسئله دیگر نیز به پایین آمدن قیمت نفت مربوط می‌شود؛ در این رابطه بعضی از کشورها مانند روسیه که ازجمله فروشنده‌های اصلی سلاح است همیشه تلاش کرده‌ که وقتی درآمدهای نفتی یا گازی‌‌اش کاهش می‌یابد کشورهای دیگر را به خرید سلاح ترغیب کند. طی سال‌های اخیر شاهد آن بودیم که روسیه نیز به‌نوعی وارد صحنه خاورمیانه شده و تلاش دارد که به کشورهای خاورمیانه حتی کشورهایی که سلاح‌هایشان را پیش‌تر از اروپا و آمریکا خریداری می‌کردند سلاح‌های بیشتری بفروشد. در همین راستا است که روسیه آخرین سلاح موشکی خود شامل اس ۳۰۰ و اس ۴۰۰ را در اختیار کشورهای خاورمیانه قرار داد و حتی ترکیه که یکی از اعضای ناتو است از روسیه اس ۴۰۰ خریداری کرد.
چون قیمت این سلاح‌ها بالا است به دنبال آن ما شاهد افزایش نرخ هزینه‌ های نظامی در جهان هستیم.

آینده تحولات جهان

در خصوص آینده تحولات جهان با توجه به اوضاع فعلی نیز می‌توان گفت که اگر همین روند ادامه پیدا کند ترکیه و یا چین که روابطشان با آمریکا تیره شده احتمالا مایل هستند که همچنان سلاح خریداری کنند؛ اما مسئله اینجاست که درآمد کشورها هم برای خریدار سلاح و هم فروشنده سلاح پایین آمده است. درواقع فروشندگان سلاح که با فروش سلاح درآمدزایی می‌کردند اکنون با وجود ویروس کرونا و پایین آمدن قیمت نفت دچار ضرر و زیان‌های بسیاری شده‌اند. در مقابل نیز خریداران سلاح مانند ترکیه و یا عربستان نیز دچار ضربه شده‌اند و توان مالی کافی را ندارند که از درآمدهای نفتی‌شان سلاح‌های گسترده خریداری کنند.
در این میان شاید چین با توجه به تشدید خصومت‌هایش با آمریکا بیش از گذشته احساس خطر می‌کند و به همین دلیل نیز مایل است بیش از گذشته سلاح بخرد. هند نیز در رقابت با چین تلاش کرده که در سال‌های اخیر سلاح‌های بیشتری خریداری و فنّاوری تولید سلاح را تهیه کند.
به نظر می‌رسد که در سال‌های پیش‌رو هند و چین به روند خرید سلاح ادامه دهند اما کشورهایی مانند ترکیه، عربستان و یا برخی کشورهای اروپایی که اقتصادشان به دلیل شیوع کرونا ضربه خورده است مجبور هستند که با شرایط جدید مدارا کرده و نسبت به فشارهای آمریکا برای خرید تسلیحات در چند ماه آخر باقی‌مانده تا انتخابات ریاست جمهوری این کشور بی‌توجه باشند.
  • نویسنده : عبدالرضا فرجی‌راد – کارشناس مسائل ژئوپلیتیک