ایالات متحده باید به توافق هسته ای با ایران بازگردد
 ایالات متحده باید به توافق هسته ای با ایران بازگردد

نوام چامسکی در گفت و گو با «اعتماد»: گذر عمر و قرنطینه کرونایی تغییرات بسیاری در چهره اش ایجاد کرده اما هنوز در ۹۱ سالگی روحیه ای خوب، ذهنی باز و زبانی گویا دارد. نوام چامسکی، زبان شناس، فیلسوف، تاریخدان و متفکر امریکایی معتقد است جهان با وضعیت کنونی آینده خوبی پیش روی خود ندارد، […]

نوام چامسکی در گفت و گو با «اعتماد»:

گذر عمر و قرنطینه کرونایی تغییرات بسیاری در چهره اش ایجاد کرده اما هنوز در ۹۱ سالگی روحیه ای خوب، ذهنی باز و زبانی گویا دارد. نوام چامسکی، زبان شناس، فیلسوف، تاریخدان و متفکر امریکایی معتقد است جهان با وضعیت کنونی آینده خوبی پیش روی خود ندارد، چرا که حتی اگر شیوع کرونا نیز پایان یابد، چاره ای برای مشکلات اساسی تر اندیشیده نشده است. او عامل وضعیت امروزی جهان را «منطق سرمایه داری» و «رهبران نئولیبرال» معرفی می کند که تولید ثروت را بر تلاش برای حفظ جان انسان ها و محیط زیست ارجح می دانند و می گوید از همین امروز جهان باید خود را آماده مقابله با مشکلات آینده کند. «اعتماد» در گفت وگو با این فیلسوف امریکایی به بررسی روابط ایران و امریکا، انتخابات ایالات متحده ، اعتراضات ضدنژادپرستی در جهان و جهان پساکرونا پرداخته است که در ادامه می خوانید.

تنش میان ایران و ایالات متحده مداوما افزایش می یابد. به نظر شما دلیل اصلی بحرانی شدن روابط دو کشور پس از آرامشی نسبی که در سال های گذشته حاکم شده بود، چیست؟

مشکلات عمیق و بسیاری میان ایران و ایالات متحده وجود دارد اما دلیل مستقیم بحران کنونی که میان دو کشور به وجود آمده، تلاش رییس جمهور ترامپ برای از بین بردن برجام است؛ توافقی که به گواهی آژانس بین المللی انرژی اتمی به خوبی جواب داده بود. ترامپ آن را نابود کرد، تحریم های بسیار سخت علیه ایران وضع کرد و [سردار] سلیمانی را به قتل رساند. طبیعی است که در این شرایط تنش ها افزایش خواهد یافت.

آیا راهی برای حل و فصل این بحران در روابط تهران و واشنگتن وجود دارد؟

بله، این بحران قابل حل است. برای حل این بحران همان طورکه دیگر اعضای برجام درخواست کرده اند، امریکا باید به توافق هسته ای با ایران بازگردد. پس از بازگشت به توافق اگر مساله ای میان دو کشور وجود داشت، این امکان وجود دارد که از طریق دیپلماسی و مذاکره آن مساله را حل کرد. البته راه حلی ساختاری و موثرتر نیز برای حل این مشکل وجود دارد که بتواند به طور کامل نگرانی ها پیرامون خاورمیانه هسته ای را رفع کند.

این راه حل ساختاری مدنظر شما چیست؟

راه اصلی حل و فصل این بحران این است که منطقه ای عاری از هرگونه سلاح هسته ای ایجاد کنیم و هیچ کدام از کشورهای خاورمیانه اجازه داشتن سلاح هسته ای را نداشته باشند. کشورهای عربی پیش تر گفته اند که قویا از این موضوع استقبال می کنند، ایران آمادگی خود را برای پذیرش چنین شرایطی اعلام کرده و کشورهای گروه ۷۷ هم موافق این موضوع هستند. در اصل می توان گفت این طرحی است که روی آن اجماع وجود داشته و هیچ مخالفتی با آن مطرح نمی شود اما هربار که چنین بحثی در جامعه جهانی به میان می آید، ایالات متحده از پذیرش آن امتناع می وزرد. آخرین بار این موضوع در سال ۲۰۱۵ و در زمان رییس جمهور اوباما مطرح شد، اما ایالات متحده آن را نپذیرفت.

چرا ایالات متحده با طرح خاورمیانه عاری از سلاح هسته ای مخالف است؟

دلیل آن را همه می دانند اما کسی از آن سخن نمی گوید. دلیلش آن است که اگر امریکا فرآیند ایجاد خاورمیانه بدون سلاح هسته ای را بپذیرد، آنگاه بازرسی از تاسیسات و تسلیحات هسته ای اسراییل نیز باید جزیی از این فرآیند باشد و پس از آن ایالات متحده ناچار خواهد بود که وجود تسلیحات هسته ای در اسراییل را تایید کند. نیازی به یادآوری این موضوع وجود ندارد که به رغم آگاهی داشتن همگان از وجود تسلیحات هسته ای در اسراییل، امریکا رسما حاضر به تایید این موضوع نیست.

همان طورکه اشاره کردید موضوع وجود تسلیحات هسته ای در اسراییل امری پنهان نیست که دیگر کشورها از آن آگاه نباشند، اما چرا به رغم وجود این آگاهی امریکا از پذیرش این موضوع خودداری می کند؟

اگر این موضوع به صورت رسمی از سوی دولت امریکا تایید شود، مشخص خواهد شد که کمک های ایالات متحده به اسراییل، برخلاف قوانین ملی امریکا بوده است. قوانینی واضح و آشکار وجود دارند که می گویند امریکا حق ندارد به کشورهایی که سلاح هسته ای دارند و خارج از چارچوب پیمان منع گسترش جنگ افزارهای هسته ای فعالیت می کنند، کمک کند. تمام کسانی که اکنون در حوزه منع اشاعه فعالیت می کنند می دانند که این راه حل مناسب وجود دارد اما آنها این راه حل را روی طاقچه گذاشته اند و حرفی از آن نمی زنند. ایجاد یک منطقه عاری از سلاح هسته ای مستلزم آن است که نظارت ویژه ای روی کشورها درخصوص فعالیت شان وجود داشته باشد و سیستمی نظیر آنچه در توافق برجام در مورد ایران وجود داشت، در مورد دیگر کشورهای خاورمیانه نیز طراحی شود.
یادآوری می کنم همان طورکه در موضوع برجام این اتفاق نظر میان روشنفکران امریکایی وجود داشت و هیچ کس مخالفتی جدی با این توافق مطرح نمی کرد، در مورد طرح خاورمیانه بدون سلاح هسته ای نیز این اتفاق نظر می تواند وجود داشته باشد. ایجاد منطقه عاری از سلاح هسته ای می تواند بحران موجود را در سطحی بسیار فراتر از برجام حل وفصل کند اما یک مشکل پیش روی این طرح وجود دارد: رابطه امریکا با اسراییل!

شما عنوان کردید تلاش ترامپ برای نابودی برجام یکی از دلایل تنش ها و مشکلات کنونی میان ایران و امریکاست. چند ماه دیگر انتخابات ریاست جمهوری امریکا برگزار خواهد شد، آیا فکر می کنید مردم امریکا دوباره از ترامپ حمایت خواهند کرد و او باز هم رییس جمهور می شود؟

اگر همین امروز نگاهی به نظرسنجی های منتشرشده بیندازیم، خواهیم دید که دونالد ترامپ با اختلاف قابل توجهی از رقیب خود عقب است اما نباید این موضوع شما را به اشتباه بیندازد. نتایج این نظرسنجی ها حاصل پاسخ کسانی است که مورد پرسش قرار گرفته اند نه تمامی رای دهندگان. همچنین می دانید که در سیستم انتخاباتی امریکا برنده را آرای الکترال کالج تعیین می کنند، یعنی لزوما کسی که آرای مردمی بیشتری دارد برنده انتخابات ریاست جمهوری نیست. در سال ۲۰۱۶ هیلاری کلینتون حدود ۳ میلیون رای بیش از ترامپ کسب کرد اما ترامپ توانست با به دست آوردن آرای الکترال بیشتر برنده نهایی انتخابات شود. امسال نیز احتمال تکرار این مساله وجود دارد و ما نمی توانیم پیش بینی کنیم درنهایت چه کسی برنده خواهد شد.
در این مسیر برخی ایالت ها می توانند تاثیرگذار باشند؛ ویسکانسین، میشیگان، کلرادو و تعدادی دیگر از ایالت ها که معمولا آرای شان از قبل قابل پیش بینی نیست و اختلاف اندکی میان آرای کاندیداها وجود دارد که می توانند در تعیین نتیجه نهایی اثرگذاری زیادی داشته باشند. به طور کلی هنوز برای پیش بینی زود است.

این روزها اعتراضات زیادی در شهرهای امریکا علیه موضوع نژادپرستی برگزار می شود. آیا در امریکا نژادپرستی سیستماتیک وجود دارد و آیا فکر می کنید این اعتراضات بتواند در آینده سیاسی ایالات متحده تغییراتی به وجود بیاورد؟

این سوال بسیار مهم است. ما با نژادپرستی سیستماتیک در امریکا مواجه هستیم و این مساله به امروز و دیروز مربوط نیست، بلکه ماجرا از ۴۰۰ سال قبل این گونه است. اتفاق جدیدی نیست. آنچه در حال حاضر در خیابان های امریکا می گذرد بسیار تاثیرگذار و مهم است، چرا که تظاهراتی با این تعداد جمعیت و این سطح از حمایت مردمی از اعتراضات واقعا کمیاب است. ما شاهد همبستگی سیاه و سفید علیه نژادپرستی و حمایت خیره کننده مردم از همبستگی هستیم. مردم درخواست یک تغییر اساسی دارند و یکی از این تغییرات اساسی ضرورت تغییر در مدیریت پلیس است. درخواست برای اصلاحات اساسی در پلیس امریکا یک درخواست مهم و قابل توجه است. پلیس در این کشور مسوولیت های متعدد و اختیارات بسیار زیادی دارد که بخش زیادی از این اختیارات باید از پلیس گرفته شده و به نهادهای مردمی و ادارات خدمات اجتماعی واگذار شود.
در بسیاری از موضوعات ما اساسا نیازی به پلیس مسلح نداریم. در اغلب کشورهای اروپایی می بینیم که پلیس در بسیاری از موارد مسلح نیست و مشکلی هم پدید نمی آید. در ایالات متحده اما پلیس همواره مسلح است و از این سلاح استفاده می کند. ما به تغییرات ساختاری نیاز داریم. زمانی که شما با نژادپرستی ساختاری و سیستماتیک مواجه هستید، تنها باید به تغییرات ساختاری فکر کنید. این اعتراضات اخیر بسیار اهمیت دارد و معتقدم می تواند زمینه ساز تغییرات زیادی باشد.

این روزها بیماری کووید ۱۹ تغییرات بسیاری در جهان ایجاد کرده است. فکر می کنید جهان پساکرونا چه تفاوتی با جهان پیش از شیوع این ویروس داشته باشد؟

زود یا دیر سرانجام با تلفاتی سنگین و وحشتناک ما از پاندمی کرونا خلاصی می یابیم و آنگاه است که تازه درمی یابیم مشکلاتی عظیم تر و بدتر از کرونا پیش روی ماست. مشکل گرمایش زمین مشکلی به مراتب اساسی تر از یک بیماری همه گیر است. با پایان یافتن همه گیری کرونا، مشکلات بزرگ و اساسی ما پایان نمی یابد. این مسائل به حدی حاد است که ممکن است در آینده ای نه چندان دور زمین سیاره ای غیرقابل سکونت برای انسان باشد. دانشمندان خیلی شفاف به ما می گویند که تبعات گرمایش زمین می تواند بدتر از شیوع یک بیماری همه گیر باشد و باید اقداماتی مناسب درراستای جلوگیری از بدتر شدن شرایط صورت گیرد. متاسفانه اراده ای برای این موضوع وجود ندارد.

بیماری های همه گیر

در ماجرای همین بیماری های همه گیر در سال ۲۰۰۳ ما با همه گیری ویروس سارس که کرونا از خانواده آن است روبه رو شدیم. می دانیم در آینده نیز باید با ویروس هایی خطرناک تر از کرونا دست و پنجه نرم کنیم و برای این منظور باید آمادگی هایی وجود داشته باشد اما هیچ تلاشی در این راستا دیده نمی شود. اولین کسانی که باید در این مسیر گام بردارند، شرکت های داروسازی هستند. تعداد زیادی آزمایشگاه علمی و شرکت داروسازی در جهان وجود دارد اما آنها اقدامی در این زمینه نمی کنند، چرا که منطق سرمایه داری اجازه نمی دهد برای یک بیماری که ممکن است۱۰ سال بعد ظهور کند، تحقیقاتی صورت گیرد و هزینه شود. آنها ترجیح می دهند سرمایه خود را جایی صرف کنند که همین امروز بازده آن را ببینند.
دولت نیز می تواند در این راستا گام هایی بردارد. دولت به منابع مالی بسیاری دسترسی دارد و آزمایشگاه ها و محققان زیادی زیرنظر دولت و با هزینه دولت فعالیت می کنند اما دولت نیز در این موضوع مسوولیت پذیر نبوده و کاری انجام نداده است. اینها از مشکلات لیبرالیسم است. رونالد ریگان ۴۰ سال پیش در سخنرانی مشهور خود اعلام کرد که «دولت راه حلی برای مشکلات ما نیست، دولت خود یک مشکل است.» او گفت همه چیز باید به بخش خصوصی واگذار شود و امتداد همین نگاه است که اکنون دولت کاری انجام نمی دهد و مسوولیتی نمی پذیرد.

دولت اوباما و مبارزه با بیماری ها

در دولت رییس جمهور اوباما که دولتی علم گرا بود، اقداماتی در راستای ایجاد آمادگی برای مقابله با بیماری های همه گیر صورت گرفت. مشاوران علمی رییس جمهور در آن زمان از رییس جمهور درخواست کردند که اقداماتی برای مقابله با پاندمی های احتمالی صورت گیرد و همین طور نیز شد اما از زمانی که رییس جمهور ترامپ در ژانویه ۲۰۱۷ اختیار امور رادر دست گرفت، شرایط تغییر کرد. انحلال کل واحد امنیت جهانی بهداشت که در دولت اوباما تشکیل شده بود، ازجمله اقداماتی بود که دونالد ترامپ انجام داد.
به همین دلیل بود زمانی که بیماری کووید ۱۹ به امریکا رسید، کشور ما به طور عجیبی برای مقابله با این بیماری ناآماده بود. دانشمندان چینی در ژانویه، اعلام کردند این ویروس شناسایی شده و اطلاعات شان را دراختیار دیگر کشورها قرار دادند، برخی کشورها این هشدارها را جدی گرفتند و اقداماتی انجام دادند؛ برای نمونه کشورهایی در شرق آسیا نظیر کره جنوبی یا کشورهایی در اقیانوسیه نظیر استرالیا و نیوزیلند. درمورد نیوزیلند چند روز است که بیمار جدیدی گزارش نشده است. این کشورها در مقابله با ویروس کرونا تقریبا موفق عمل کردند.
برخی دیگر در ابتدا موضوع را جدی نگرفتند، مانند اروپایی ها اما آنها نیز بالاخره فهمیدند که باید در مسیر مقابله با این بیماری همه گیر جدی باشند و تصمیماتی گرفتند که موفقیت این تصمیمات اکنون در آمارهای این کشورها آشکار شده است. ایالات متحده اما هنوز هم اقدامات مناسبی انجام نداده، آمار به طور مداوم بالا می رود و دولت ترامپ نمی تواند کاری انجام دهد. حتی رییس جمهور، فرمانداران را تحت فشار قرار می دهد که به تعطیلی و قرنطینه پایان دهند و بازگشایی را آغاز کنند. در آریزونا که من سکونت دارم و فرمانداری جمهوری خواه بر سر کار است، تعداد مبتلایان بسیار بالاست و وضعیت خوبی وجود ندارد.

اقدامات آینده

اگر ما می خواهیم جلوی پاندمی های آینده را بگیریم باید به دلایل وخامت اوضاع کنونی نگاه کنیم. یکی از این دلایل منطق سرمایه داری است. نگاه مراکز تحقیقاتی و آزمایشگاه ها و شرکت های داروسازی نباید تنها به تولید ثروت باشد بلکه آنها باید برای آینده و حفاظت از مردم جهان نیز هزینه کنند. نئولیبرالیسمی که سالیان سال است در امریکا حاکم شده نیز مشکل بعدی است؛ رهبرانی که نمی توانند تصمیمات درست اتخاد کنند. در ایران نیز فکر می کنم همین وضعیت حاکم باشد و به دلیل تصمیمات نادرست مسوولان، آن کشور در وضعیت خوبی در مقابله با بیماری کووید۱۹ نیست. ما نیازمند کار و تلاش سخت از سوی دولت هستیم تا این اطمینان حاصل شود که برای عبور از این پاندمی و پاندمی های آینده آماده ایم و معتقدم این به مردم نیز مربوط است که در تصمیم گیری های سیاسی چه مواضعی اتخاذ کنند.
  • منبع خبر : اعتماد